نسخه چاپی

«جواد شمقدری» معاون امور سینمایی و سمعی بصری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،‌ بیست و ششم دی ماه در برنامه گفت‌وگوی ویژه خبری شبکه دو سیما شرکت کرد و به پرسش‌های مختلف «مرتضی حیدری» پیرامون سینمای ایران پاسخ گفت.
 در این برنامه در ابتدا گزارشی مردمی درباره سینمای ایران روی آنتن رفت و سپس ابوالحسن داوودی کارگردان سینما (درباره استاندارد سازی نمایش فیلم)، سعید مستغاثی منتقد سینما (درباره استانداردسازی تولید فیلم) و محسن علی‌اکبری تهیه‌کننده سینما (در زمینه طرح ایجاد شهرک سینمای ایران و تمرکز تهیه‌کنندگان) در بخش‌های مختلف و لابه‌لای گفت‌وگو به ایراد سخن پرداختند که نقطه‌نظرات آنها با توضیحاتی از سوی معاون امور سینمایی همراه شد.
«جواد شمقدری» در این برنامه زنده، گفت: اولین صحبتی که من در معارفه خود به عنوان معاون امور سینمایی وزارت ارشاد داشتم، گفتم برای سینما ما 4 ویژگی شاخص می‌شناسیم و باید بین این 4 ویژگی یک تعادل ایجاد کرد. یکی وجه هنری سینما است. وجه صنعتی سینما است. وجه مخاطب است که مخاطب از فیلم استقبال کند. یکی هم پیام. الان فیلم‌های ما بعضا در دو یا سه تا دچار مشکل هستند. مثلا ما الان نوعی از فیلم‌ها را داریم که از آنها به عنوان فیلم هنری تعبیر می‌شود اما این فیلم‌ها نه در حوزه صنعت سینما عملا کارایی خود را دارند. نه می‌توانند مخاطب را به سالن‌های سینما بکشانند و نه در پیامی که عرضه می‌کنند، خیلی با مخاطب ایرانی می‌توانند ارتباط برقرار کنند. البته برخی از فیلم‌ها را هم داریم که صرفا آمده‌اند به مخاطب پرداخته‌اند. مثلا در شش ماه گذشته فیلم‌هایی داشته‌ایم که بفروش بوده‌اند و بالای یک میلیارد تومان فروش کرده‌اند و اگر به آنها نگاه کنیم می‌بینیم که از نظر ارزش‌های هنری و زیبایی‌شناختی به شدت رنج می‌برند. حتی از نظر پیام با آنها مشکل پیدا می‌کنیم. فروش‌شان هم قابل توجه نیست. اگر فیلمی یک میلیارد تومان بفروشد با بلیت 1000 تومان، یک میلیون نفر به دیدن آن نشسته‌‌اند. یک میلیون نفر برای جمعیت ایران اصلا مخاطب ویژه‌ای نیست.
وی تاکید کرد: ما باید نوعی از فیلم‌ها را بسازیم که بتواند حداقل 10 میلیون نفر مخاطب ایرانی را در سراسر کشور به سینما بکشاند. در این راه البته مشکلات دیگری هم داریم و بحث فضای مناسب برای نمایش فیلم مطرح می‌شود. ما در بحث سالن‌ مناسب سینما هم به شدت دچار مشکل هستیم. 400 شهرستان بالای 100 هزار نفر داریم که اصلا سالن سینما ندارند یا در برخی از شهرستا‌ن‌های بزرگ‌تر و برخی مراکز استان مثل شیراز، اصفهان یا تبریز، سالن‌ سینمای مطلوب ندارند. این نیاز دارد به این که ما بیائیم و مساله هنر و سینما و بالاتر از آن حوزه فرهنگ را جدی بگیریم.
شمقدری گفت: برای مدت طولانی حوزه فرهنگ به مفهوم حقیقی قضیه مورد توجه مسئولان نبوده است. درباره آن صحبت شده اما در عمل آنها که باید آن توجه ویژه را به حوزه فرهنگ داشته باشند، انجام نداده‌اند. وقتی رهبر معظم انقلاب اسلامی از مظلومیت فرهنگ سخن گفتند به همین قضیه اشاره کردند که ما فرهنگ را با همه مبانی و ارزش‌هایش هنوز آن طور که باید، جدی نگرفته‌ایم.
وی گفت: برای رهانیدن فرهنگ و سینما از این مظلومیت خیلی کارها باید صورت گیرند و ما طرح‌هایی برای رسیدن به این هدف در 11 تا 12 بخش نوشته‌ایم. یکی از این راهکارها ساماندهی اکران و پخش فیلم است. در این زمینه البته بحث مافیای اکران به گوش می‌رسد و من هم قبل از این که وارد معاونت سینمایی شوم آن را شنیده بودم و دنبال می‌کردم اما وقتی وارد کار اجرایی شدم، آنقدر حوزه اکران را کوچک دیدم دیدم اطلاق عنوان مافیا خیلی درست نیست چون دربرگیری مافیا باید گسترده‌تر و پیچیده‌تر باشد! البته من هم معتقدم که نحوه اکران سینمای امروز ما مطلوب نیست و آن 7 میلیون نفری که به سینما می‌آیند و ذائقه‌شان تعیین‌کننده است، نمی‌گذارد هر فیلمی در جایگاه مطلوب خودش قرار بگیرد و اکران شود. ما در این زمینه باید چند حوزه را ساماندهی کنیم. ما امسال فیلمی را داریم که در جشنواره حاضر است و در برخی نمایش‌های خصوصی به‌شدت مورد اقبال مردم قرار دارد اما همین فیلم اگر امروز بیاید و اکران شود موفق نمی‌شود چون آن 7 میلیون نفر فعلا فیلم را نمی‌پسندد و ما شرایطی را هم فراهم نکرده‌ایم که آن 63 میلیون نفر بتوانند از این فیلم بهره‌مند شوند.
معاون امور سینمایی وزارت ارشاد گفت: یکی از کارهایی که فکر می‌کنیم می‌تواند در این زمینه تعیین‌کننده باشد، ارائه بن سینما به مردم است. این که بیائیم و به هر ایرانی، یک ظرفیت مشخصی بن سینما (مثلا در حد 20 هزارتومان) اهدا کنیم، یک راه‌حل است. یعنی به مخاطب پول بدهیم و بگوئیم با این پول می‌توانی بیایی فیلم ببینی... خیلی از آن کسانی که شاید برای سال‌ها به سینما نرفته‌اند، این دغدغه برایشان ایجاد می‌شود که بروم در سالن سینما و فیلم ببینم. حالا اگر آن فیلم مطلوب دارای مخاطب خاص هم اکران شود، او برای آن که بن خود را مصرف کند، به سینما خواهد رفت و به‌تدریج، سینمارفتن جزو عادت‌های زندگی او خواهد شد. مخاطب ایرانی دوست دارد به بیرون از خانه بیاید. اگر سینما نرود به پارک و بازار و ... می‌رود. ما اگر راه را برایش فراهم کنیم، او به سینما می‌آید و ساخت سالن‌ سینما به وسعت شهرهای بزرگ و کوچک یک لازمه است.
وی گفت: من بدون این که بخواهم تلاش همکاران خودم در سال‌های گذشته را نادیده بگیرم، باید این واقعیت را بگویم که در چیزی حدود 12 سال که یک مقداری شاید به قبل‌تر هم برگردد، فرآیندهایی در سینمای ایران شکل گرفته که امروز ما را به جایی رسانده که علی‌رغم این که گفته می‌شود سینمای ایران از نظر کمیت تولید در دنیا رتبه 14 را دارد، در بسیاری از حوزه‌ها،‌ غفلت شده و سینمای ایران به جایی رسید که امروز همه ما گرفتار مشکلات آن هستیم و اسیر یک دایره معیوب هستیم که به‌راحتی نمی‌توان از آن خارج شد. البته من معتقدم که می‌شود از این دایره رها شد و به همه دوستان سینماگر هم این را عرض کرده‌ام اما این که فکر کنیم یک معاونت سینمایی حتی با 3 برابر بودجه امروز به تنهایی بتواند این کار را انجام دهد، امکان‌پذیر نیست و همه باید در این راه، همکاری کنند.
وی ادامه داد: من آمده‌ام وقت و اعتبار و علاقه شخصی خودم که فیلمسازی است را کناری گذاشته‌ام تا به سینما خدمت کنم اما در این راه همه باید همراهی کنند و همه همکاران من در سینما باید به من کمک کنند. اگر نخواهیم به هم کمک کنیم، هیچ اتفاقی در این سینما نخواهد افتاد. چون شرایط، بسیار نامناسب است و از هر طرف که برویم در سینمای ایران به مشکل برمی‌خوریم. ضمن آن که ما باید به همه ذائقه‌ها احترام بگذاریم. آن 7 میلیون‌نفر هم حق سینما رفتن دارند. آنها هم باید سینما بروند و فیلم ببینند اما الان سینما مختص شده به آن 7 میلیون نفر که این عده‌ هم سالی یکی دو بار به سینما می‌روند. در مورد افراد سینماروی ما اعداد مختلفی گفته می‌شود اما این جمعیت در کل چیزی حدود 20 میلیون نفر در سال است که اصلا قابل توجه نیست. در یک کشوری هم مشابه ایران در اروپا، چیزی حدود 200 میلیون نفر ظرفیت جذب مخاطب سالانه دارد.
شمقدری گفت: بزرگترین مشکل سینمای ایران،‌ همچنان مشکل فیلمنامه است. بسیاری از فیلمنامه‌های ما هم به جهت محتوا و مضمون و هم به جهت تنوع مضامین مختلف و هم به جهت کشش داستانی و جذب مخاطب، به شدت مشکل دارد. این دست از فیلمنامه‌های سینمای ما، فیلمنامه‌های بسیار ضعیفی‌اند و این بیشتر به توان و مهارت فیلمنامه‌نویسی در کشور ما برمی‌گردد. اگر دقیق‌تر بخواهیم بنگریم، برمی‌گردد به این که ما در ادبیات نمایشی سابقه زیادی نداریم. ما در حوزه ادبیات داستانی مدرن که می‌تواند فیلمنامه‌نویسی را تغذیه کند هم مشکل داریم. ما باید در سال 200 رمان خوب داشته‌ باشیم تا بتوانیم به 50 فیلم خوب برسیم.‌ وقتی تعداد رمان‌های خوب‌مان در طول سال به‌ندرت به 10 فیلم می‌رسد، آن هم در سال‌های اخیر دارد این اتفاق رخ می‌دهد، ما نمی‌توانیم در حوزه فیلمنامه‌نویسی، به‌راحتی صاحب‌ فیلمنامه‌های خوب بشویم. باید سرمایه‌گذاری کرد. باید در اندازه نگارش 10 فیلمنامه سرمایه‌گذاری کنیم تا یک فیلمنامه خوب حاصل شود. الان فیلمنامه‌نویسان ما تنها و رها هستند. دستمزد آنها بین 3 تا 5 درصد هزینه تولید یک فیلم است.
معاون امور سینمایی وزارت ارشاد در بخشی از برنامه گفت‌وگوی ویژه خبری گفت:‌ من در دیداری که در جمع کارگردان‌های سینمای ایران با رهبری معظم انقلاب اسلامی داشتم، آنجا عرض کرد که حمایت‌ها از سینمای ایران محدود شده به مرحله تولید در حالی که این حمایت‌ها بیشتر باید در بخش تحقیق، پژوهش و فیلمنامه‌نویسی و بعد، در بخش اکران و نمایش صورت گیرد. حمایت از تولید را نمی‌گویم متوقف کنیم اما نسبت آن را باید کمتر کرد. در قسمت پژوهش و فیلمنامه‌نویسی امروز کم‌ترین حمایت صورت می‌گیرد. کافی است مجموعه سیاستگذاری‌ها به سمتی برود که قرار شود ما این زمینه را مورد حمایت قرار دهیم و این زمینه را فراهم کنیم تا فیلمنامه‌نویسان با استفاده از گروه‌های پژوهشی و تحقیقی و با مشارکت نخبگان در حوزه‌های مختلف، به کار‌ خود بپردازند. بسیاری از فیلمنامه‌نویسان ما به تنهایی تسلط لازم را بر حوزه‌هایی که می‌خواهند درباره آن فیلمنامه‌ای بنویسند، ندارند و این هم طبیعی است. باید فضا و ابزار را برای ایجاد شناخت کافی در این بخش فراهم کرد و نیاز است که فعالیت متمرکز در حوزه‌های پژوهشی، مطالعاتی و تحقیقی وجود داشته باشد. اکثر فیلم‌های خوب سینمای ما هم یک پروسه پژوهشی درازمدت را گذارنده‌اند. این مرحله به داقل 6 ماه و حداکثر سه ماه زمان نیاز دارد و اگر سرمایه‌گذاری لازم انجام نشود،‌ این مرحله کنار می‌رود.
وی گفت: ما از صنوف مختلف سینمایی خواسته‌ایم برای دستیابی به سینمای استاندارد،‌ تعاریف خود را ارائه دهند و در تلاش هستیم تا به این برسیم که استاندارد در سینمای ایران به چه مفهوم است... استاندارد فیلمنامه در سینمای غرب، به این است که شما دقیقا می‌دانید که همین چیزی که نوشته شده و روی کاغذ آمده ساخته خواهد شد و نه چیزی بیشتر و نه کم‌تر. می‌توانید بر این اساس میزان سرمایه‌گذاری، تعداد روزهایی که باید فیلمبرداری کنید و عوامل و ... را به شکل دقیق دربیارید و معمولا هیچکدام از این‌ها دستخوش تغییر هم نمی‌شود و اگر می‌گویند ما این فیلم را در 15 روز یا 3 ماه می‌سازیم، معمولا یک روز یا دو روز هم عقب جلو نمی‌شود... اما اینجا نه در سینما و نه در صداوسیما چنین فرآیندی شکل نمی‌گیرد. ما در سریال‌سازی می‌بینیم که به یک پروژه بارها افزایش برآورد و متمم قرارداد می‌خورد و بعضا هزینه نهایی 5 برابر بودجه مصوب روز اول است! در این فضا الان یک پروژه داریم که ده سال است در حال تولید است و امسال هم نسخه سینمایی آن به جشنواره فیلم فجر نرسید. خب مشخص است که ما چقدر از استاندارد تولید دور شده‌ایم.
شمقدری در ادامه اظهار داشت: امسال ما فکر می‌کنیم تولید سینمای ایران به 90 فیلم برسد. برای جشنواره فیلم فجر،‌ امسال 87 فرم پر شد، 74 فیلم را هیات انتخاب فرصت کرد ببیند. یکسری فیلم هم در زمانی رسید که کار هیات تمام شده بود.
وی تاکید کرد: ما 8 منطقه سینمایی تعریف کرده‌ایم و در گام اول گفته‌ایم که برای هر منطقه سینمایی از یک الی 3 فیلم حمایت ویژه می‌کنیم تا فیلم در آن منطقه با نیرو و موضوع بومی و در لوکیشن بومی ساخته شود. یعنی اگر فیلمی در لرستان قرار باشد کار شود، قصه فیلم در همان لرستان بگذرد و فیلمساز نیاید با امکانات فیلمسازی در لرستان، فیلمش را در جنگل‌های شمال یا تهران بسازد! این که ما بتوانیم طرح سوژه و موضوع در سینمای ایران را به مناطق مختلف کشور ببریم و به اقوام و جغرافیای متنوع کشور بپردازیم،‌ یک گام جهت رسیدن به تنوع مضمون و سوژه در سینمای ایران است ضمن آن که نوعی رویکرد عدالت‌طلبانه را در سینمای ایران محقق می‌کند.
شمقدری درباره جشنواره بیست و هشتم فیلم فجر گفت: جشنواره امسال ویژگی‌های مختلفی دارد که حجم عمده‌ای از آن برمی‌گردد به تلاشی که در سال‌های گذشته صورت گرفته و به مدیران قبلی هم برمی‌گردد نه این که فقط حاصل کار ما باشد. با احتساب فیلم‌هایی که احتمال دارد به دلایل مختلف به جشنواره نرسند،‌ 26 فیلم در بخش مسابقه راه یافته‌اند و بر اساس نظر هیات انتخاب تا 30 فیلم هم می‌توانسته‌اند در بخش مسابقه جشنواره، حاضر باشند. ما امسال در بخش فیلم‌های اول و دوم رکورد شکسته‌ایم و چیزی حدود 35 فیلم اول و دوم داریم که تعداد زیادی از آنها وارد رقابت در جشنواره شده‌اند. تنوع در مضامین فیلم‌های امسال چشمگیر و قابل توجه است و می‌توانیم با توجه به حساسیتی که روی استانداردسازی در سینمای ایران داریم، حداقل 8 تا 10 فیلم را به عنوان فیلم استاندارد معرفی کنیم و بگوئیم این فیلم‌های نمونه‌ای از آن سینمایی است که باید آن را تعریف کنیم. فیلمی که هم توانسته ارزش‌های هنری داشته باشد، هم در کارکرد صنعتی و سرمایه‌گذاری به آن سطح مطلوب در شرایط روز سینمای ایران رسیده است و هم توانسته مخاطبان انبوه را اقناع کند و به سینما بکشاند و هم در حوزه پیام، موضوعی دارد که دغدغه ماست و دغدغه ارزشمندی دارد.
وی در انتهای این برنامه با تاکید مجدد بر محور سیاست‌های خود در معاونت سینمایی گفت: سیاست مهم ما در معاونت سینمایی این است که بخشی از حمایت‌های دولتی که در اختیار معاونت سینمایی قرار دارد، در زمینه تحقیق و پژوهش متمرکز کنیم و مضامینی را که متاسفانه در طول سال‌های گذشته مورد غفلت واقع شده، مبنای کار قرار دهیم.
شمقدری در پایان حرف‌هایش گفت: ما اخیرا در حضور دکترحسینی وزیر ارشاد به قم رفته بودیم و من آنجا به این اشاره کردم که ما برای این که در سینمای ایران بتوانیم به جایی برسیم که بتوانیم معارف و ارزش‌ها و موضوعات معرفتی را عرضه کنیم. چه بهتر است کسانی که در حوزه معرفتی اسلام مشغول به کار هستند و کارشان تفسیر قرآن و تحلیل موضوعات معرفتی اسلام است، خروجی کارشان فیلمنامه باشد.